Trung tâm bảo tồn
di tích Lịch sử - Văn hoá Cố đô Hoa Lư Ninh Bình

ĐỒNG TIỀN VIỆT NAM DƯỚI THỜI ĐINH - TIỀN LÊ (THẾ KỶ X)

Năm 968, sau khi dẹp xong “loạn 12 sứ quân", đất nước thu về một mối Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế và cho định đô ở vùng đất Hoa Lư (nay thuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình), đặt tên nước Đại Cồ Việt. Với cương vị là người đứng đầu đất nước độc lập tự chủ, vua Đinh Tiên Hoàng bắt đầu xây dựng một chính thể quân chủ mới. Tổ chức bộ máy chính quyền của nhà nước quân chủ độc lập dần được hình thành. Năm 979, Đinh Tiên Hoàng và con trai trưởng Đinh Liễn bị ám hại. Đinh Toàn mới 6 tuổi lên nối ngôi. Thập đạo tướng quân Lê Hoàn được cử làm phụ chính. Lúc này nhà Tống đang lăm le xâm chiếm Đại Cồ Việt. Vì thế, năm 980, Lê Hoàn được quân sĩ và thái hậu Dương Vân Nga đồng tình ủng hộ, suy tôn lên ngôi vua.[1]

Các vua nhà Đinh - Tiền Lê khi lên ngôi hoàng đế đều cố gắng thực thi các chính sách phát triển nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương nghiệp. Nhà nước đã xây dựng một số xưởng chuyên sản xuất các sản phẩm thủ công cần thiết như: xưởng đúc tiền, rèn vũ khí, xây dựng cung điện…Thời kỳ này, hoạt động trao đổi buôn bán giữa các vùng miền trong nước khá nhộn nhịp và phát triển. Chợ mọc lên ở nhiều nơi. Để góp phần vào sự phát triển kinh tế thương nghiệp, từ đầu thời nhà Đinh nhà nước đã cho đúc tiền “Thái Bình hưng bảo” - đồng tiền đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. Năm 984 vua Lê Đại Hành lại tiếp tục cho đúc tiền “Thiên Phúc trấn bảo”.

Tiền thời Đinh - Tiền Lê làm từ chất liệu kim loại, hình tròn, có viền xung quanh, chính giữa có lỗ vuông. Tiền được viết bằng chữ Hán ở cả hai mặt, chữ viết nổi được thiết kế đọc chéo. Mặt trước có 4 chữ “Thái Bình hưng bảo” (太平興寶), “Thiên Phúc trấn bảo” (天 福 鎮 寶). Mặt sau của đồng tiền viết chữ Đinh (丁), chữ Lê (黎) là tên triều đại sản xuất. Tiền “Thái Bình hưng bảo” chữ “Thái Bình” chỉ niên hiệu của vua Đinh Tiên Hoàng với khát vọng đất nước thái bình, an yên, “hưng bảo” thể hiện mong muốn cho đất nước được hưng thịnh, trường tồn và phát triển. “Thái Bình hưng bảo” có ý nghĩa ước mong những điều tốt đẹp cho đất nước, khẳng định nền độc lập tự chủ của dân tộc ta không chỉ ở lĩnh vực chính trị, ngoại giao, văn hóa mà còn cả trong lĩnh vực kinh tế. Tiền “Thiên Phúc trấn bảo”, chữ “Thiên Phúc” chỉ niên hiệu của vua Lê Đại Hành với hàm ý được phúc trời ban, “trấn bảo” nghĩa là giữ gìn, bảo vệ thành quả đã đạt được và đưa đất nước tiến lên những bước vững chắc.

Tiền “Thái Bình hưng bảo” (太平興寶)

Tiền “Thiên Phúc trấn bảo” (天 福 鎮 寶)

Qua đó, chúng ta có thể hiểu chữ “trấn bảo” trên đồng tiền “Thiên Phúc trấn bảo”  thời Tiền Lê mang một hàm ý sâu sắc của bậc tiền nhân về việc giữ gìn, bảo vệ và kế thừa sự nghiệp của nhà Đinh. Vua Lê Đại Hành đã tiếp tục xây dựng và bảo vệ đất nước, đưa Đại Cồ Việt thành quốc gia hưng thịnh lúc bấy giờ. Vua Lê tiếp tục xây dựng nhà nước quân chủ, ban hành các luật lệ, chú trọng phật giáo, phát triển kinh tế, văn hóa, đặc biệt ưu tiên nông nghiệp, thương nghiệp, mở mang hệ thống các tuyến đường thủy, đường bộ. Các công trình đào sông thời Tiền Lê do vua Lê Đại Hành khởi xướng đã mở đầu cho quá trình phát triển của hệ thống giao thông đường thủy của nước ta dưới thời phong kiến ở thế kỷ X[2]. Điều đó có ý nghĩa thúc đẩy ngành kinh tế thương nghiệp ngày càng phát triển và đồng tiền được lưu hành rộng rãi trong xã hội. Sự phát triển của hệ thống giao thông, của ngành kinh tế thương nghiệp đã thể hiện sự lớn mạnh của một quốc gia độc lập tự chủ trong việc thực hiện chức năng quản lý các công trình giao thông, thương mại. Thời kỳ này kinh tế, văn hóa, xã hội đến việc buôn bán giao thương rất phát triển, đời sống nhân dân được ấm no, sung túc, đất nước thịnh vượng.

Sự ra đời của đồng tiền Việt Nam dưới thời Đinh - Tiền Lê ngay trong thời kỳ đầu sau khi giành được độc lập không chỉ khẳng định ý thức dân tộc, tính độc lập tự chủ của Nhà nước Đại Cồ Việt mà còn góp phần không nhỏ vào sự phát triển nền kinh tế của đất nước, đặc biệt ngành kinh tế thương nghiệp ở thế kỷ X. Chứng tỏ ngoài việc trao đổi buôn bán bằng hình thức vật đổi vật, đồng tiền sử dụng trong lưu thông thời Đinh - Tiền Lê ngày càng phổ biến.

Đồng tiền “Thái Bình hưng bảo” và “Thiên Phúc trấn bảo” thời Đinh – Tiền Lê hiện đang được trưng bày phục vụ du khách tham quan tại nhà trưng bày khảo cổ học thuộc Khu Di tích lịch sử - văn hóa đặc biệt Cố đô Hoa Lư. Nhà trưng bày thu hút khá đông khách du lịch trong nước và quốc tế đến tham quan bởi nơi đây bảo lưu, giữ gìn rất nhiều hiện vật có giá trị từ thế kỷ X như: tiền “Thái Bình hưng bảo”, “Thiên Phúc trấn bảo”, gạch lát nền cung điện, gạch xây tường thành