Trung tâm bảo tồn
di tích Lịch sử - Văn hoá Cố đô Hoa Lư Ninh Bình

CỐ ĐÔ HOA LƯ TRONG NHỊP SỐNG ĐÔ THỊ HIỆN ĐẠI

Trong nhịp sống đô thị hiện đại, Cố đô Hoa Lư - kinh đô đầu tiên của nhà nước Đại Cồ Việt, vùng đất ghi dấu những trang sử hào hùng của dân tộc, vẫn lưu giữ nét cổ kính của di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật. Là một trong ba vùng lõi thuộc quần thể danh thắng Tràng An, nơi đây không chỉ là điểm đến đặc biệt để du khách khám phá lịch sử mà còn là nơi để cảm nhận bình yên giữa sự hối hả của cuộc sống hôm nay.

Hiện nay, dù không còn là trung tâm chính trị nhưng Cố đô Hoa Lư vẫn là không gian lịch sử, văn hóa quan trọng của đất nước. Nơi đây đã ghi lại các dấu ấn lịch sử quan trọng của dân tộc: thống nhất giang sơn, đánh Tống - dẹp Chiêm và là nơi phát tích của quá trình định đô ở kinh thành Thăng Long (Hà Nội). Trải qua hơn nghìn năm lịch sử, thành cũ Hoa Lư dù không còn hiện hữu nhưng kết quả thăm dò, khai quật, nghiên cứu khảo cổ ở Cố đô Hoa Lư đã xác định một kinh thành Hoa Lư có quy mô lớn với nhiều công trình kiến trúc được xây dựng với mật độ dày đặc. Đền thờ Vua Đinh Tiên Hoàng, Vua Lê Đại Hành và dấu tích còn lại của những đoạn tường thành cổ hay các hang động, chùa chiền... vẫn luôn gợi nhắc về một thời kỳ oai hùng trong lịch sử dân tộc. Với giá trị đặc biệt, Cố đô Hoa Lư đã được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt năm 2012, là niềm tự hào của người dân Ninh Bình. Khu di tích hiện nay còn lưu giữ hàng ngàn di vật, cổ vật có giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học, trong đó có một số bảo vật quốc gia. Qua bao thăng trầm, di tích Cố đô Hoa Lư có vai trò quan trọng trong việc truyền tải các giá trị văn hóa, lịch sử từ xa xưa ông cha để lại.

Trong bối cảnh đô thị hóa và phát triển kinh tế - xã hội mạnh mẽ, vùng đất cố đô Hoa Lư vừa hướng tới phát triển bền vững du lịch, dịch vụ hạ tầng hiện đại vừa giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống. Hòa mình vào dòng chảy của đô thị hiện đại với nhiều tuyến đường mở rộng, cơ sở hạ tầng mới, dịch vụ du lịch văn minh nhưng Cố đô Hoa Lư vẫn lưu giữ những bức tường rêu phong cùng dấu tích kinh thành xưa, giữ được bản sắc riêng với vẻ trang nghiêm, tĩnh lặng của một quần thể di tích lịch sử - văn hóa. Chính sự giao thoa ấy đã tạo nên nét riêng biệt, độc đáo thể hiện sự hòa quyện giữa giá trị di sản và nhịp sống hiện đại hôm nay.

Cố đô Hoa Lư không chỉ là niềm tự hào của người dân Ninh Bình mà còn là niềm tự tôn của dân tộc Việt Nam, là điểm đến linh thiêng, nơi người dân tìm về cội nguồn và tôn vinh truyền thống. Hàng năm, Lễ hội Hoa Lư với nhiều hoạt động như rước kiệu, tế lễ truyền thống... được tổ chức trọng thể vào tháng 3 âm lịch là dịp để người dân và du khách bày tỏ lòng biết ơn thành kính đối với các bậc tiền nhân và hòa mình trong không khí lễ hội đặc sắc, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.

  Nghi thức Tế cửu khúc tại Lễ hội Hoa Lư năm 2025 (Ảnh: Hải Yến – TTXVN)

Với cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp, thanh bình; Cố đô Hoa Lư không chỉ thu hút du khách trong nước mà còn là điểm đến hấp dẫn với bạn bè quốc tế. Đến với mảnh đất giàu giá trị lịch sử này, không những người cao tuổi mà còn nhiều bạn trẻ cũng chọn nơi đây làm địa điểm check in, chụp ảnh cổ phục, tham gia lễ hội Hoa Lư… Cố đô Hoa Lư cùng với khu du lịch sinh thái Tràng An, khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, núi - chùa Bái Đính... đã tạo được sự thu hút đặc biệt của du lịch Ninh Bình, là điểm nhấn nổi bật trong chuỗi du lịch văn hóa - lịch sử - sinh thái - tâm linh. Trong 9 tháng đầu năm 2025, khu di tích đón gần 600.000 lượt khách trong nước và quốc tế. Trong tương lai không xa, Cố đô Hoa Lư hứa hẹn trở thành một trung tâm nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa quan trọng của cả nước.

Du khách tới tham quan di tích Cố đô Hoa Lư (nguồn hình: sưu tầm)

Ngày nay, nhân dân và du khách đến với Cố đô không chỉ được tham quan, chiêm ngưỡng cảnh đẹp mà còn được lắng nghe các câu chuyện lịch sử. Những bài học về lịch sử - văn hóa trở nên gần gũi, sinh động hơn thông qua các hoạt động trải nghiệm của học sinh từ mầm non, trung học đến sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng trên cả nước. Việc giữ gìn, phát huy giá trị di sản Cố đô Hoa Lư không chỉ là trách nhiệm mà còn là cách thế hệ trẻ hiểu hơn về truyền thống dân tộc. Từ đó biết trân trọng, tiếp nối những giá trị tốt đẹp, hình thành niềm tự hào và có ý thức, trách nhiệm xây dựng, bảo vệ quê hương, đất nước ngày càng giàu mạnh. Dù trải qua bao biến cố thăng trầm nhưng Cố đô Hoa Lư vẫn mãi là minh chứng cho sự trường tồn của văn hóa và lịch sử Việt Nam. Nơi đây không chỉ là di sản quý giá mà còn là cầu nối giữa truyền thống và nhịp sống hiện đại.

Học sinh trải nghiệm về nguồn Cố đô Hoa Lư (nguồn hình: sưu tầm)

Trước sự phát triển mạnh mẽ của đô thị hóa, việc bảo tồn giá trị di sản Cố đô Hoa Lư ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm của các cấp chính quyền và nhân dân. Nhiều dự án tu bổ, phục hồi và phát triển du lịch bền vững đã và đang được triển khai nhằm gìn giữ những giá trị quý báu của mảnh đất lịch sử này. Đặc biệt, Quyết định số 56/QĐ-TTg do Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký ngày 07/2/2023  “Phê duyệt Nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Cố đô Hoa Lư đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050” đã khẳng định rõ định hướng lâu dài trong công tác bảo tồn di sản. Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa dân tộc, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân trong tỉnh hướng tới mục tiêu quyết tâm xây dựng Ninh Bình trở thành Đô thị di sản thiên niên kỷ.

Đô thị hóa có thể tạo ra những tác động nhất định tới cảnh quan và hệ sinh thái di sản nhưng Ninh Bình vẫn đang tập trung phát triển du lịch bền vững, đầu tư cơ sở hạ tầng hiện đại song song với việc giữ gìn nét cổ kính, truyền thống của Cố đô. Do đó, Cố đô Hoa Lư không chỉ đứng trước những thách thức mà cần có sự định hướng phát triển phù hợp với yêu cầu hiện tại:

Thứ nhất, Cố đô Hoa Lư đang chịu sự thử thách khắc nghiệt của thiên nhiên và thời gian. Hơn nghìn năm đã trôi qua, phần lớn các công trình kiến trúc không còn giữ được nguyên vẹn, chỉ còn lại dấu tích như nền móng, tường thành rêu phong… Dưới tác động của mưa bão, khí hậu khắc nghiệt cùng sự phong hóa tự nhiên đang khiến nhiều dấu tích xuống cấp.

Thứ hai, áp lực phát triển du lịch cũng đặt ra không ít thách thức. Những năm gần đây, Ninh Bình nói chung, Cố đô Hoa Lư nói riêng đã và đang thu hút lượng lớn khách du lịch trong và ngoài nước tới tham quan, chiêm bái. Tuy nhiên, lượng khách đông cũng gây ra tác động không nhỏ: môi trường bị ảnh hưởng, dịch vụ thương mại chưa đồng bộ... ảnh hưởng đến trải nghiệm tham quan của du khách.

Thứ ba, công tác bảo tồn di sản gặp nhiều khó khăn. Nguồn nhân lực còn hạn chế, đội ngũ làm chuyên môn chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Một bộ phận dân cư sống quanh di tích chưa thực sự tham gia vào quá trình bảo tồn, thậm chí còn có tình trạng thiếu trách nhiệm trong việc bảo vệ di sản: xả rác, chăn thả gia súc trong khuôn viên di tích... Ngoài ra, dưới sự tác động của đô thị hóa, nhiều công trình, hạ tầng du lịch xây dựng gần hoặc trong vùng di tích sẽ tiềm ẩn nguy cơ phá vỡ cảnh quan, ảnh hưởng đến giá trị nguyên gốc của di tích. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, giáo dục về giá trị di sản trong trường học và cộng đồng chưa được quan tâm đúng mức khiến cho nhận thức xã hội về việc gìn giữ di sản Cố đô chưa đồng đều.

Vì vậy, để bảo tồn và phát huy di sản Cố đô Hoa Lư một cách bền vững, cần có các giải pháp đồng bộ và lâu dài:

- Tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ: bảo tồn, tu bổ di tích theo cách khoa học, bền vững, đảm bảo tính nguyên gốc; áp dụng công nghệ hiện đại trong công tác tuyên truyền, quảng bá.

- Phát triển du lịch sinh thái, gắn kết di sản: Kết nối di tích Cố đô Hoa Lư với các điểm lân cận như khu du lịch sinh thái Tràng An, khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, hang Múa, núi - chùa Bái Đính... tạo chuỗi du lịch liên hoàn “văn hóa - sinh thái - tâm linh”. Xây dựng các khu lưu trú sinh thái gắn với thiên nhiên... Tập trung phát triển du lịch di sản gắn với trải nghiệm văn hóa truyền thống: tổ chức các chương trình nghệ thuật đặc trưng của vùng đất Cố đô (lễ hội truyền thống, biểu diễn cổ phục thời trang thời Đinh - Tiền Lê...), hát chèo, múa rối nước... để tăng trải nghiệm cho du khách.

- Nâng cao nhận thức cộng đồng: đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục trong trường học và cộng đồng về giá trị di sản. Khuyến khích người dân tham gia hoạt động bảo tồn, làm du lịch bền vững và bảo vệ cảnh quan di tích.

- Hợp tác với các tổ chức trong nước và quốc tế: kêu gọi sự tham gia của các nhà khoa học, tổ chức văn hóa, doanh nghiệp trong và ngoài nước nhằm hỗ trợ kỹ thuật, tài chính, nhân lực... cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản Cố đô Hoa Lư.

Giữa chốn phồn hoa của đô thị hiện đại, du khách đến với Cố đô Hoa Lư vẫn dễ dàng nhận thấy nét cổ kính và yên bình của vùng đất lịch sử này. Sự kết hợp giữa bảo tồn di sản và phát triển hạ tầng du lịch đã tạo nên một không gian Cố đô vừa gần gũi vừa mới lạ trong lòng đô thị để nơi đây trở thành nhịp cầu nối liền quá khứ - hiện tại. Cố đô Hoa Lư không chỉ là niềm tự hào về truyền thống cha ông mà còn là nơi góp phần hun đúc tình yêu quê hương, niềm tự tôn dân tộc trong trái tim mỗi người dân Ninh Bình và du khách bốn phương. Dù mai sau, dẫu nhịp sống hiện đại có làm đổi thay bao điều thì những trang sử vàng nơi Cố đô sẽ vẫn còn vang vọng, nhắc nhở chúng ta trách nhiệm chung tay giữ gìn, trân trọng và phát huy di sản quý giá này cho hôm nay và muôn đời sau.

Hồng Tâm